https://repozytorium.ukw.edu.pl///handle/item/675 2026-04-06T06:30:32Z https://repozytorium.ukw.edu.pl///handle/item/669 Teoretyczne i społeczne ukonstytuowanie własnej logiki nowoczesnego wychowania. Rozważania w nawiązaniu do Jana Amosa Komeńskiego i Jana Jakuba Rousseau Benner, Dietrich; Stępkowski, Dariusz Autorzy artykułu poddają analizie teoretyczne i społeczne ukonstytuowanie własnej logiki wychowania przez rozważenie napięcia powstającego wskutek zestawienia idei pansofii Jana Amosa Komeńskiego i przedstawionego przez niego ugruntowania nowożytnego wychowania oraz teorii woli powszechnej Jana Jakuba Rousseau i opracowanej przez niego teorii wychowania negatywnego. W oparciu o to napięcie wyjaśniają następnie, dlaczego współczesne studia poświęcone rekonstrukcji własnej struktury działania pedagogicznego muszą co prawda odwoływać się do refleksji obu myślicieli, jednak nie mogą przyjmować za swoją podstawę tych samych przekonań co oni. This article draws on Comenius and Rousseau to examine the theoretical and social constitution of education. Specifically, we analyze the tensions between the Comenius’ pansophy and his theory of education in the Early Modern Age as well as between Rousseau’s theory of common will and his theory of negative education. The article demonstrates that while both Comenius and Rousseau are important for contemporary discussions of the structure of pedagogical action, neither Comenius’ pansophy nor Rousseau’s idea of common will are sufficient to ground these discussions. 2012-01-01T00:00:00Z https://repozytorium.ukw.edu.pl///handle/item/668 Specyfika polskiej recepcji twórczości Johanna Friedricha Herbarta Gara, Jarosław Obecność twórczości Jana Fryderyka Herbarta w polskiej myśli pedagogicznej jest wybiórcza i prawie w ogóle nie są znane jej fundamenty filozoficzne, chociaż jego poglądy pedagogiczne są integralną częścią jego poglądów filozoficznych. Same poglądy filozoficzne są też nieodłącznym kontekstem odsłaniającym faktyczne intencje jego poglądów pedagogicznych. Mówiąc o wybiórczej znajomości jego twórczości, wskazać można co najmniej na dwie specyficznie polskie przyczyny takiego stanu rzeczy. Pierwszy specyficznie polski powód ma naturę lingwistyczno-translatorską, drugi zaś uznać można za wynik uwarunkowań historycznogeopolitycznych polskiej pedagogiki, a szerzej polskiej kultury i nauki. Obydwa powody są jednak ściśle ze sobą powiązane. W ostatnich latach pojawiły się jednak prace badawcze, które podejmują próbę ponownego odczytania twórczości Herbarta, jak i rewizję recepcji jego twórczości, zarówno w odniesieniu do polskiej, jak i światowej literatury przedmiotu, stanowiąc tym samym swoistą rehabilitację filozoficznego statusu pedagogiki Herbarta. Są to naukowe prace Dariusza Stępkowskiego oraz Andrzeja Murzyna. Obie prace przywracają też filozoficzny status pedagogice Herbarta, a jego samego ukazują jako myśliciela, który jest „filozofem wśród pedagogów” i „pedagogiem wśród filozofów”. The presence of John Friedrich Herbart’s works in Polish pedagogical thought is rather selective, and their philosophical foundations remain almost unknown. And yet Herbart’s pedagogical opinions constitute an integral part of his philosophical ideas. What is more, his philosophical ideas actually expose his pedagogical intentions. In order to discuss such selective knowledge about Herbart’s writings, at least two specifically Polish causes of such a situation could be mentioned. The first one is of linguistic and translation nature, whereas the second one might be recognized as a result of historical and geopolitical situation of Polish pedagogy and, in a wider context, the situation of Polish culture and science. Both reasons are closely linked to each other. In the last years, there were published two significant monographies that attempt to interpret Herbart’s writings once again, as well as revise the reception of his works in reference to both Polish and world literature, and, all the same, reconstitute the philosophical status of his pedagogy. These are especially the works of Dariusz Stępkowski and Andrzej Murzyn. Both of them restore the philosophical status of Herbart’s pedagogy, and portray him as a thinker who is a “philosopher among educators” and an “educator among philosophers”. 2012-01-01T00:00:00Z https://repozytorium.ukw.edu.pl///handle/item/667 Kiedy rzeczy zamieniają się w słowa Kłos, Jan W tym tekście wychodzimy od podstawowego założenia, że poprawność polityczna polega na oderwaniu słów od rzeczywistości. Wówczas takie obszary, jak wolność, tolerancja, demokracja stają się pustymi terminami. Słowo oderwane od rzeczy bowiem podlega dowolnej manipulacji. Jest to podstawowa przesłanka złudzenia, które stanowi istotę poprawności politycznej. O ile rzecz (rzeczywistość) jest miejscem, czasem doświadczenia i mocowania się, słowo oderwane od rzeczy może służyć propagandzie i dowolnej interpretacji. Słowa oderwane od rzeczy służą budowaniu ideologii. Mogą budzić lęk społeczny, służyć stygmatyzacji jednostek lub grup społecznych. Oderwanie od rzeczy oraz ideologicznie zdeterminowane znaczenie ułatwiają „znikanie” jednych słów i pojawianie się nowych. Jest to zabieg (pozornie) pewniejszy niż mocowanie się z rzeczywistością. Współczesna hermeneutyka socjologiczna dobrze opisuje zjawiska, wobec których staje „rzecz myśląca”: odczarowanie, narcyzm, krucha tożsamość (czy labilność w jej określaniu), eksperymenty z wolnością, społeczeństwo ryzyka, brak bezpieczeństwa ontologicznego. Omawiane słowa-rzeczy są tłem dla tych kategorii opisowych nowoczesności. Ich szczególne rozumienie, czy też istotna modyfikacja, stanowią kontekst dla rozwijania się kultury zideologizowanej poprawności, w której wedle zapotrzebowania nadaje się odpowiednie znaczenie słowu oderwanemu od rzeczy. This paper focuses on the principal assumption that political correctness consists in isolating words from reality. Then such areas as freedom, tolerance, and democracy become empty terms. Words isolated from things may be subject to any manipulation. This is a basic premise of the illusion that makes up the essence of political correctness. Inasmuch as a thing (reality) is the place and time of experiencing and struggling, the words isolated from things may serve propaganda and uncontrolled manipulation. Words isolated from things are used to construct ideologies. They may arouse social fear, serve stigmatization of individuals or social groups. Isolated from things and ideologically determined meanings facilitate the “disappearance” of some words and appearance of others. Apparently, it is a more certain maneuver than struggling with reality. Contemporary sociological hermeneutics describes correctly the phenomena under discussion. The “thinking thing” is confronted with the following: disenchantment, narcissism, fragile identity (or uncertainty in its definition), experiments with freedom, risk society, and lack of ontological safety. The words-things are the background for these categories of modernity. Their particular understanding, or else essential modification, become a context for the development of the culture of ideologized correctness. According to the latter phrase respective meanings are given to words isolated from things. 2012-01-01T00:00:00Z https://repozytorium.ukw.edu.pl///handle/item/666 „Murzynek Bambo wiecznie żywy!” Rzeczywistość politycznej poprawności w podręcznikach szkolnych Zamojska, Eva Traktuję polityczną poprawność jako jedną z praktyk dyskursywnych, regulujących sposób nazywania lub, jak uważają niektórzy, „przezywania” jednostek i grup, za którymi kryje się określony sposób ujmowania świata w języku (reguły mówienia i zmuszania do milczenia) oraz określone stosunki władzy. Poprawność polityczna jako praktyka dyskursywna nie narodziła się wczoraj. Niezależnie od przekonania jej krytyków, że jest narzuconą przez elity liberalne swoistego rodzaju cenzurą wykluczającą z publicznego dyskursu pewne słowa i zmuszającą do używania innych, w każdej epoce historycznej, w każdym środowisku znajdziemy dominującą regułę ograniczającą sposoby wypowiadania się. Edukacja, w tym konstruowanie tekstów szkolnych, jest również praktyką dyskursywną, więc niewolną od dylematów poprawności politycznej. Zadaję sobie pytanie – jaka reguła mówienia dominuje w polskich podręcznikach gimnazjalnych? Czy to jest reguła, którą symbolicznie wyraża „wiecznie żywy Murzynek Bambo”? Czy zgoła inna – reguła stosowania języka niedyskryminującego, niewykluczającego? Próbuję także nazwać i opisać najczęściej występujące problemy związane z wyborem reguły mówienia i milczenia przy konstruowaniu podręczników szkolnych. Political correctness (PC) is regarded here as one of discursive practices regulating the manner of naming or, as some claim, “misnaming” individuals and groups, which arises out of a particular way of representing the world in language (rules of speech and enforced silence) by existing power relations. Political correctness as a discursive practice has a long history. Irrespective of the belief voiced by critics arguing that PC is a type of censorship imposed by liberal elites to exclude certain words from public discourse and force people to use others, every historical age and every environment has its own dominant rule regulating the manner of expression. Education, including the compilation of texts for school use, is also a discursive practice, which means it is not free of political correctness dilemmas. The central question addressed in the present work concerns the rule of speaking which dominates handbooks used in Polish middle schools. Is it a rule phrased symbolically as “Bambo the Little Negro still alive and well”? Or, perhaps, the opposite rule of using non-discriminatory and non-exclusive language? An attempt is also made to name and describe the most common problems associated with selection of the speech/silence rule in the compilation of school handbooks. 2012-01-01T00:00:00Z