https://repozytorium.ukw.edu.pl///handle/item/641 2026-04-06T10:36:11Z https://repozytorium.ukw.edu.pl///handle/item/654 Związek szkoły, państwa i Kościoła w ujęciu Herbarta Stępkowski, Dariusz Zależność łącząca edukację, politykę i religię, choć o tej ostatniej mówi się i pisze w dyskursie naukowym coraz rzadziej (zresztą nie od dziś), pozostaje ciągle aktualnym problemem pedagogicznym. Na ten temat w spuściźnie pozostawionej przez współcześnie prawie zupełnie zapomnianego dziewiętnastowiecznego klasyka filozofii i pedagogiki Johanna Friedricha Herbarta (1776-1841) można znaleźć wiele rozproszonych uwag, fragmentów większych dzieł i odrębnych opracowań. Do tych ostatnich zalicza się prezentowany poniżej odczyt wygłoszony przez urodzonego w Oldenburgu myśliciela w Deutsche Gesellschaft (Towarzystwo Niemieckie) w Królewcu w 1818 roku z okazji rocznicy koronacji króla Prus Fryderyka Wilhelma III. Mimo upływu czasu przemyślenia Herbarta nie straciły nic na wartości, co więcej, mogą stanowić wzór podejścia, w którym aspektu religijnego nie wyklucza się poza nawias refleksji pedagogicznej. Celem niniejszego artykułu jest wprowadzenie w pole problemowe wyznaczone przez pedagogikę, politykę i religię. Herbart nie ukrywa, że w nowożytnym społeczeństwie wpływy państwa i Kościoła na edukację nakładają się, niekiedy między sobą konkurują, a czasami również wykluczają. W którą stronę trzeba je zwrócić, aby nie niszczyły siebie nawzajem, lecz współpracowały dla dobra i rozwoju człowieka, oto pytanie które przyświeca dywagacjom oldenburczyka. Przedłożone rozważania pochodzą z jednego z rozdziałów przygotowywanej przeze mnie rozprawy Pedagogika ogólna i religia, w której śledzę na wybranych przykładach ewolucję miejsca i roli religii w nowożytnych teoriach pedagogicznych. Über den Zusammenhang zwischen Pädagogik (Schule), Politik (Staat) und Religion (Kirche) wird in dem gegenwärtig geführten öffentlichen und wissenschaftlichen Diskurs kaum mehr reflektiert. Dennoch bleibt er ein wichtiges pädagogisches Problem. Dieser Mangel hat den Verfasser des Artikels dazu veranlasst, auf die Geschichte der Pädagogik, genau gesagt auf die Theorie des in Vergessenheit geratenen Klassikers philosophischen und pädagogischen Denkens Johann F. Herbart zurückzugreifen. In seinen Werken gibt es zu diesem Problem viele Anmerkungen, Textabschnitte und selbständige Abhandlungen. Trotz der Zeitdistanz haben sie bis heute nichts an ihrem Wert verloren und können sogar beispielhaft sein für diejenige Sichtweise, in der sich das Religiöse und die Wissenschaft nicht von vorne herein ausschliessen müssen. Der Artikel setzt sich aus vier Teilen zusammen. Im ersten Teil wird zu dem weit verbreiteten Vorwurf gegen Herbart Stellung genommen, er sei unpolitisch und den gesellschaftlichen Problemen seiner Epoche entfremdet gewesen. Dann wird in Absetzung von dem kapitalistischen Ideal der Industriosität der Tugendbegriff von Herbart rekonstruiert. Im dritten Teil richtet sich die Aufmerksamkeit des Verfassers auf das lateinische Sprichwort Non scholae, sed vitae discendum hin, das in der Herbartschen Theorie Grundlage für die Bestimmung der Aufgaben der Schule, des Staates und der Kirche innerhalb der Öffentlichkeit abgibt. Abschliessend werden bilaterale Beziehungen zwischen Religion und Staat sowie zwischen Religion und Schule analysiert. Laut Herbart soll Freundschaft zu dem regulativen Prinzip zwischen ihnen werden. 2010-01-01T00:00:00Z https://repozytorium.ukw.edu.pl///handle/item/653 O stosunku szkoły do życia Herbart, Johann Friedrich 2010-01-01T00:00:00Z https://repozytorium.ukw.edu.pl///handle/item/652 Dystopia albo ontologia Zło-bytu Głażewski, Michał Artykuł traktuje o fenomenie dystopii, który jako antonimiczne pojęcie utopii może stanowić dla pedagogiki źródło inspiracji w sensie radykalnego sposobu myślenia o społeczeństwie, człowieku i wychowaniu, antycypując w postaci jej sceptycznego alter ego skutki realizacji projektów Powszechnej Szczęśliwości, dystopia może być źródłem pedagogicznego pragmatyzmu i wstrzemięźliwości wobec pedagogicznej „woli mocy”. Autor analizuje w artykule kolejno: źródłosłów samego terminu „dystopia”, wybrane definicje tego pojęcia, cechy dystynktywne dystopii, odróżniające ją od anty-utopii czy czarnej utopii, oraz dokonuje przeglądu najbardziej reprezentatywnych dla gatunku pozycji literackich i filmowych – od starożytności po współczesność, dokonując przy tym typologizacji charakterystycznych właściwości, składających się na differentia specifica dystopii. The subject of the article is the phenomenon of dystopia which – as an antonymic utopian concept – may be a source of inspiration for education, a kind of a radical way of thinking about society, man and upbringing, and as its skeptical alter ego, that anticipates the effects of the projects of the Universal Happiness, dystopia can be a source of pedagogical pragmatism and moderation of pedagogical “will to power”. In the paper, the author analyses as follows: etymology of the term dystopia, selected definitions of the concept of dystopia, distinctive features that distinguish it from the anti-utopia or black utopia; he also reviews the most representative for the genre literary works and feature movies – from antiquity to the present day – and that way extracts intrinsic properties of dystopia which make up its differentia specifica. 2010-01-01T00:00:00Z https://repozytorium.ukw.edu.pl///handle/item/651 Zaskakujące, intrygujące, niezwyczajne obrazy młodzieży. Próba zastosowania koncepcji „Czarnych Łabędzi” w pedagogice młodzieży Czerepaniak-Walczak, Maria Wyniki badań nad młodością i młodzieżą cechuje tendencja do uogólnień i generalizacji odkryć. Zjawisko to ma szerszy wymiar, jest obecne nie tylko w kontekście badań nad młodością, niemniej jednak właśnie w odniesieniu do tych badań nabiera ono szczególnego znaczenia. Rezultatem badań, bardziej lub mniej zamierzonym przez badacza/-y, jest „ogólny obraz” pokolenia i postać tak zwanego „przeciętnego młodego człowieka”. Niesie to konsekwencje dla praktyki wychowawczej. W tekście przedstawione jest znaczenie zainteresowania się zjawiskami mieszczącymi się na obrzeżach „większości” oraz statystycznie istotnych danych. Mogą one przybierać postać mikrotrendów, to znaczy dotyczyć małej grupy osób, albo „Czarnych Łabędzi”, czyli zjawisk nieprawdopodobnych, niemożliwych, w świetle dotychczasowej wiedzy o młodzieży. Przytoczone przykłady są wyłącznie i l u s t r a c j a m i zastosowania kategorii: mikrotrend i „Czarny Łabędź” w celu ukazania ich użyteczności w naukach o młodzieży. Results of research on youth have a tendency to generalizations. This phenomenon has a wider dimension. It is seen not only in the context of research on youth, however, in relation to these studies, it takes on special significance. As a result of research, more or less intended by the investigator/s is a “general picture” of generation, and form the so-called of “average young person”. This has implications for educational practice. The text is all about how the importance is of put the focus of attention of the phenomena which are located on the outskirts of the “majority” as well as about of the nonsignificant statistically data. They may take the form of microtrends, it means, that concern of a small group of people, or “Black Swan” ie phenomena improbable, impossible, in light of current knowledge about young people. The examples presented in the text are only illustrations of the application such category as: microtrend and “Black Swan”; in order to demonstrate their usefulness in the juventology. 2010-01-01T00:00:00Z