https://repozytorium.ukw.edu.pl///handle/item/488 2026-04-07T00:02:57Z https://repozytorium.ukw.edu.pl///handle/item/505 Samowychowanie jako odrodzenie moralne Śliwerski, Bogusław Przedmiotem analizy jest samowychowanie jako jedno z podstawowych dla współczesnej pedagogiki pojęć ogólnych. W swoich badaniach ukazuję nie tylko jego genezę i znaczenie etymologiczne, ale także związek samowychowania z takimi pojęciami, jak: doskonalenie siebie, asceza, kształcenie siebie, kształtowanie woli i charakteru, samokształcenie, panowanie nad sobą, wychowanie właściwe, kierowanie własnym rozwojem, samorozwój, samosterowanie, samostanowienie, samorealizacja itp. Wiele jest szkół filozoficzno-religijnych, które podkreślały ważność i prymat skierowania przez człowieka uwagi na własne „Ja” czy na doskonalenie własnej psychiki. Przybliżam tu jedynie te koncepcje samowychowania, które stały się niewyczerpanym źródłem dla współczesnej psychologii i pedagogiki, w tym także nurty, które wywodzą się z filozofii hinduskiej i chrześcijańskiej. Zwracam przy tym uwagę na różne praktyki pracy człowieka nad sobą, w tym na dwa przeciwstawne sobie stanowiska teoretyczne, z których jedno traktuje samowychowanie jako perfectio prima, gdy dążenie do doskonałości jest wyłącznym motywem postępowania jednostki i celem samym w sobie, drugie zaś jako perfectio secunda, gdzie zasadniczym dla samowychowania jest wyjście z samego siebie, osiąganie doskonałości niejako per accidens. The subject of the analysis is self-education as one of the fundamental general concepts of the contemporary pedagogy. In my research I present not only the origins and the etymological meaning of the concept of self- -education, but also the relation between self-education and such the concepts as self-improvement, asceticism, self-instruction, formation of will and character, self-training, upbringing, management of self-development, self-development itself, self-control, self-determination, self-realization etc. There have been a lot of the philosophical and religious schools which have stressed the importance and the primacy of attention paid by an individual to one’s Self or to improvement of one’s psyche. Here I look closer only at these theoretical approaches to self-education which have been the inexhaustible source for the contemporary psychology and pedagogy and at the trends which originate from the Hindu and Christian philosophies. I direct my attention to various practical aspects of individual’s work on themselves and among them to two opposing theoretical approaches: one of them treats self-education as perfectio prima, where the aspiration to perfection constitutes the only motive for individual’s conduct and the goal itself, whereas the other treats self-education as perfectio secunda, where the departure of one’s Self is fundamental and constitutes achieving perfection per accidens. 2007-01-01T00:00:00Z https://repozytorium.ukw.edu.pl///handle/item/504 Archipelag młodości - próba typologii stylów życia młodego pokolenia Kurzępa, Jacek Na bazie refleksji dotyczącej pojęcia pokolenia oraz analizy badań własnych i zastanych autor przedstawia swoją typologię przyjmowanych obecnie przez młodych Polaków postaw życiowych. Przygląda się im poprzez wskazania, jakie cele życiowe i jakie wartości są dla nich ważne oraz co w efekcie to przynosi, tzn. jakie przyjmują formy aktywności życiowej. Wśród przywołanych typów znajdujemy np. typ wagabundy, konkwistadora czy Mctyp. Poza tym autor opisuje postawę określoną mianem „meduza”, którą cechuje się młodzież zewnętrznie piękna, godna podziwu, ale wewnętrznie gotowa do najgorszych czynów, łamania wszelkich norm i zasad, zapatrzona w samą siebie oraz nastawiona na teraźniejszość. W efekcie autor stawia tezę, że mimo iż twierdzi się, że współcześnie młodzież nie ma jakiegoś szczególnego wydarzenia, które mogłoby stanowić jej legendę i stać się wspólnym mianownikiem tworzącym solidarność pokolenia, paradoksalnie w tej „obecności poprzez nieobecność” dostrzega się zarzewie wspólnoty pokoleniowej. After analyzing the meaning of generation and results of the researches author shows the typology of Polish young people’s attitudes towards their lives. He points out their life’s goals, the values which are important to them and the influence of it to young people’s every day activities. Among the other types we can find “ the Mctype” or the type called “Jellyfish”. The second one describes young people who are physically attractive but mentally they are able to behave in very wrong and dangerous way. They are also able to break all rules and norms and they can concentrate only on present day. The author concludes that although young people don’t have collective experience this “not having” could be the base to create the generation community. 2007-01-01T00:00:00Z https://repozytorium.ukw.edu.pl///handle/item/503 Wychowawcza funkcja rodziców w rozwoju tożsamości młodzieży Opozda, Danuta W artykule podejmowana jest problematyka dotycząca wychowawczych oddziaływań rodziców w zakresie kształ - towania tożsamości młodzieży. Tożsamość, rozumiana najogólniej jako identyczność, w pedagogice i psychologii analizowana jest w dwóch aspektach: tożsamości osobistej i społecznej. W opisie tożsamości jako jakościowej zmiany rozwojowej w cyklu życia szczególnie zatrzymać się należy na etapie adolescencji. Jest to czas dynamicznych przemian, stawiania ważnych pytań, a zdaniem Eriksona, to czas konfliktu na poziomie (V): tożsamość - rozproszenie tożsamości. Dynamizm rozwojowy tożsamości w okresie adolescencji jest wypadkową zróżnicowanych czynników, wśród nich znaczące miejsce zajmuje proces wychowania w rodzinie. Ponieważ kształtowanie się tożsamości młodego człowieka dokonuje się w kontekście całościowego rozwoju psychofizycznego, dlatego funkcja wychowawcza rodziny powinna być realizowana zgodnie z koncepcją integralnego wychowania człowieka. Wychowawcze oddziaływanie rodziców, wspierające rozwój tożsamości młodzieży, powinno zmierzać przede wszystkim w kierunku rozszerzania samowiedzy młodzieży, kształtowania jasno określonej hierarchii wartości, poszerzania wzorów osobowych, pomocy w werbalizowaniu planów, dążeń i aspiracji. Rozwój tożsamości młodzieży mogą utrudniać błędy wychowawcze. Na uwadze należy tu mieć głównie nadopiekuńcze postawy rodzicielskie, autokratyczny styl wychowania, symbiotyczny związek rodzica z dzieckiem, zaburzenie granic wewnątrzrodzinnych czy też przekaz irracjonalności. Przebieg procesu wychowania w rodzinie w obszarze kształtowania tożsamości młodzieży opiera się na identyfikacji i nadawaniu znaczeń (internalizacji). Dlatego tak istotne jest to, kim są rodzice, jakie mają poczucie tożsamości, którą tożsamość przeżywają jako wiodącą. Samowiedza i samookreślenie rodziców oraz jakość interakcji wewnątrzrodzinnych jest początkiem kształtowania tożsamości ich dzieci i w tę strukturę Ja osobistego i społecznego My wpisuje się funkcja wychowawcza rodziców. The article tackles the issue connected with the parents’ educational action in the sphere of forming the identity of young people. Identity understood most generally as identity in pedagogy and psychology is analyzed in two aspects: those of personal and social identity. In the description of identity as qualitative developmental change in the life cycle one should especially stop at the stage of adolescence. It is a time of conflict on the level: identity - dispersal of identity. Identity’s developmental dynamism at the stage of adolescence is the resultant of different factors; the process of education in the family takes a significant place among them. Since formation of a young man’s identity happens in the context of the whole of psychophysical development, the family’s educational function should be carried out in agreement with the conception of man’s integral education. The parents’ educational action, supporting development of identity in young people should first of all aim at broadening the adolescents’ self-knowledge, forming a clearly defined hierarchy of values, broadening the personal models, helping to verbalize their plans, aims and aspirations. Development of identity in adolescents cbedan be hampered by educational errors. Attention mainly should be paid to the parents’ overprotective attitudes, an autocratic style of education, the symbiotic bond between the parent and the child, disturbance of the inter-family borders or transmission of irrationality. The course of the educational process in the family in the area of identity formation in adolescents happens on the basis of identification and giving meanings (internalization). This is why it is so important who the parents are, what their sense of identity is, which identity they experience as the leading one. The parents’ self-knowledge and selfdefinition as well as the quality of interfamily interactions is the beginning of formation of identity in their children and it is in this structure of The personal I and the social We that the parents’ educational function is inscribed. 2007-01-01T00:00:00Z https://repozytorium.ukw.edu.pl///handle/item/502 Zakładnicy przyszłości - o dyskursywnej polityce wobec młodzieży Ostrowicka, Helena Zasadniczym celem podjętych rozważań jest krytyczna analiza dyskursu państwa o młodzieży, reprezentowanego przez dokument zatytułowany Znowelizowana europejska karta uczestnictwa młodych ludzi w życiu lokalnym i regionalnym, uchwalony przez Kongres europejskich władz lokalnych i regionalnych 21 maja 2003 roku, a w Polsce wydany na zlecenie Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu w 2005 roku. Identyfikacji cech wspomnianego dyskursu dokonano z zastosowaniem kategorii dyskursu, wiedzy/władzy i praktyk repartycji, zdefiniowanych przez M. Foucaulta, oraz koncepcji władzy w epoce globalnej, autorstwa U. Becka. Po omówieniu przesłanek teoretyczno-metodologicznych, autorka opisuje warunki instytucjonalne dyskursu państwa o młodzieży. Dalej uwagę koncentruje na treści Karty jako szczególnej ilustracji dyskursywnej „polityki młodzieżowej”. Autorka broni tezy głoszącej, iż dyskurs Biura ds. Młodzieży, agendy usytuowanej w ramach Ministerstwa Edukacji i Nauki, narzuca jako powszechnie obowiązującą wiedzę o młodzieży i obywatelstwie, dążąc do przejęcia kontroli nad pojęciem aktywnego uczestnictwa młodych ludzi w życiu lokalnym i regionalnym. Z perspektywy pedagogicznej jest zatem szczególną postacią pedagogii konstruującej (tworzącej i przetwarzającej) tożsamość młodego obywatela. Osobliwą właściwością dyskursu tego typu jest usytuowanie w ramach dyskursu państwa i agend ponadpaństwowych, z czym wiąże się bezpośrednio kwestia ich legitymizacji. Wiedza/władza, jaką niesie analizowany dokument, wpisuje się w modernistyczny model edukacji obywatelskiej, w której punktem wyjścia czyni się zdefiniowanie jej pożądanych rezultatów. The main purpose of considerations is a critical analysis of a discourse upon state about youth, represented by a document entitled Revised European Charter on Youth Participation in Local and Regional life, passed by a Congress of local and regional authorities of Europe on 21 May 2003. In Poland released on the commission of Ministry of National Education and Sport in 2005. Identification of characteristics of mentioned discourse was made by means of using discourse categories, knowledge/power and dividing practices defined by M. Foucault and a concept of power in global age by U. Beck. After discussing the theoretically-methodological premises, the author describes institutional conditions of discourse upon state about youth. Further she concentrates her attention on content of Charter as a characteristic illustration of a discursive “youth policy”. The author defends a thesis which says that a discourse upon Youth Bureau, agency of Ministry of National Education and Science, implies as common a present knowledge about youth and society aiming at control over a concept of active participation of young people in local and regional life. From the pedagogical point of view a particular characteristic of construing pedagogy (creating and processing) is an identity of a young citizen. A peculiar property of such discourse is situating within confines of discourse upon state and outside state agencies, with whom a question of acceptance is directly connected. Knowledge/power that is carried by the analyzed document is a part of a modernistic model of citizen education, where the starting point is defining its respectable results. 2007-01-01T00:00:00Z